btbilgi

Sayısal işaret işleme (DSP) teknolojilerinin olgunlaşıp,  ona paralel yüksek işlem gücüne sahip çiplerin yaygınlaşması ile kablosuz (RF, radyo frekansları) alanında yeni bir açılım başlıyor. Eğer bu zamana kadar yazılım temelli radyo  (software based radio, SDR) hakkında çok fazla  şey duymamışsanız, yakın zamanda duyacağınızdan emin olabilirsiniz. Yazılım temelli radyonun savunma sanayinden, günlük hayatta kullanılabilecek bir çok yeni girişime ilham olacağını tahmin ediyorum.

tokuz1PC’lerin yaygınlaşması ve onun sonrasında yaşanan benzeri bir sıçramayı, önümüzdeki 5-10 yıl içinde yazılım temelli radyo ile kablosuz iletişim ve radar alanında görebiliriz. İlk kez anabilgisayarlarla (mainframe) hayatımıza giren bilgisayarların, hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olması, PC’lerin herkesin erişimine açılmasıyla mümkün oldu. Başlarda yalnızca hükümet ve askeri amaçlı kullanılan bilgisayarlar, günlük hayatımızda her an yanımızdan ayırmadığımız cep telefonlarına kadar girdi.

Aynen buna benzer şekilde, 10-15 dolara alınabilecek yazılım temelli radyo ve kişisel bilgisayarlarla benzeri bir dönüşüm yaşayabiliriz. Yaklaşık 10 yıl öncesinin çok pahalı yatırım gerektiren radar ve telsiz ürünlerinin benzerinin bir ev ortamında geliştirilmesinin önünde çok büyük bir engel yok. Şu an bilgisayar korsanları ve hobiciler arasında da oldukça popüler olarak kullanılan yazılım temelli radyoların çok yakın bir zamanda herkesin evinde kullanılan bir ürün haline geleceğini öngörmek çok da zor değil.

Yazılım tabanlı radyo nedir?
Yazılım temelli radyoyu, kablosuz iletişim için kullanılan alıcı ve vericilerdeki fonksiyonların büyük bir kısmının sayısal alanda yazılım ile gerçekleştirildiği, analog bileşenlerin ise sadece anten ile olan arayüzde kullanıldığı bir sistem bütünüdür diye tanımlayabiliriz.

Yazılım tabanlı radyo fikri, Internet’in keşfinde olduğu gibi askeri amaçlı yapılan araştırma geliştirme sonucunda ortaya çıktı. Telsiz iletişimde kullanılan değişik frekanslara ayarlı analog devrelerle hazırlanan filtrelerin yazılım temelli yapılabileceği görüldü. Bu şekilde tasarlanan ürünler daha geniş alanda kullanım alanı buldu. Aynı zamanda yazılım güncellemeleriyle ürün yetenekleri sonradan da artırılabildi.

Askeri telsiz iletişimi yalnızca uçtan uca ses ve veri aktarımı için kullanılmıyor. Günümüzde savaş alanlarında değişik frekanslarda ve değişik protokollerde iletişim kuracak teknolojiye ihtiyaç duyuluyor. Yazılım tabanlı radyo standart olarak uçtan uca telsiz iletişimi sağlamanın yanısıra, değişik frekanslarda ya da protokollerde çalışan iki uç arasında köprü vazifesi  de görebiliyor. En önemlisi, elektronik istihbarat anlamında çok büyük bir avantaj sağlıyor. Günümüzdeki çok değişik frekanslarda (HF, VHF ve UHF gibi) ve değişik protokollerde (GSM, LTE, WiFi ya da Bluetooth gibi) çalışan telsiz iletişim araçları bulunmakta. Hem esnek hem de yeni koşullara hızla uyum sağlayabilen bir yazılım tabanlı telsiz platformuyla çok değişik frekanslardaki birden fazla protokolde iletişim kurabilen uçlar çok rahat dinlenebiliyor.

Yazılım tabanlı radyolar ve bilgisayar korsanları
Daha önce de bahsettiğim gibi, telsizler  ve kablosuz ağlar üzerindeki çalışmalar genellikle hükümet, askeri ve akademik tarafla sınırlı kaldı. Bunun nedenleri arasında eskiden analog devrelerle tasarlanan telsiz alıcı ve vericilerin sadece pahalı olması yoktu. Aynı zamanda çok karışık ve hassas bilgiye sahip mühendisler, radyolar üzerindeki araştırmaları yürütülebiliyordu. Yazılım Tabanlı Radyolar ile dünün karmaşık işlemleri, hazır yazılım paketleriyle çok kolaylıkla kontrol edilebilir oldu.

Yazılım tabanlı radyo uygulama örnekleri
Özellikle hobi amaçlı yazılım tabanlı radyolar kullanılarak yapılan uygulamalara bir kaç örnek söyle sıralayabilirim:

  • Şifrelenmiş polis telsizlerini dinleyebilme,
  • Havalimanı kule ile uçak arasındaki konuşmalarını dinleme
  • Uçakların ya da gemilerin pozisyonunu  (AIS) takip edebilme
  • Kablosuz telefonları ya da bebek gözlem araçlarını dinleyebilme
  • GSM sinyallerini yakalama
  • Meteorolojik uydu görüntülerini korsan izleyebilme
  • Yayın sinyallerinin kaynaklarının tespiti
  • Pasif radar uygulamaları

Bu tarz uygulamalar hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz diye linki sizinle paylaşıyorum. 

Bu uygulamalar arasında en ilginç bulduğum uygulama aslında pasif radar uygulaması. Pasif radar, mevcut televizyon ya da radyo sinyallerinin yansımalarını kullanarak hedef tespitini yapan radar olarak tanımlayabilirim. Pasif radar diğer aktif radarlar gibi herhangi bir sinyal
yayınlamadığı için tespit edilmesi çok zor. Televizyon ya da cep telefonu istasyonlarının yayınladığı sinyallerden hedefe çarpıp dönen radyo sinyallerini işlemek üzere planlanan pasif radarın en büyük özelliği, görünmez uçakları görünebilir yapabilecek potansiyele sahip olması. Kısacası normal radarlardan yayınlanan sinyali sömüren boyası ya da geometrisi  sebebiyle görünmez olan bir uçak,  radyo ya da televizyon frekanslarındaki sinyallerin işlenmesi ile görülebilmesi olası.

Örneğin İspanya’da bitirme projesini bu konuda geliştiren Marcus’un yayınladığı video’lar gerçekten çarpıcı

Yazılım tabanlı radyoların yaygınlaşmasıyla geliştirilebilecek olan yeni ürünler ve uygulamalar için tek sınır hayal gücü. 15-20 dolara satılan bir USB stick boyutundaki yazılım tabanlı radyo, yıllarca korunan askeri sırları tehlikeye düşürebileceği gibi, günlük hayatımızı kolaylaştıracak bir çok ürüne de ön ayak olabilir. Akıllı evler, ve nesnelerin interneti ile artan kablosuz iletişim yazılım tabanlı radyoların önemini bir kat daha artırıyor

Yorumlar
btbilgi
PAYLAŞ
blank
1973 yılında İstanbul’da doğdu. 1995 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği programını bitirdi, aynı yıl aynı bölümde master programına kabul edildi. BTHaber dergisinde teknoloji editörü olarak görev yaptı. 1998 yılında ABD’nin Los Angeles şehrindeki Güney Kaliforniya Üniversitesi (USC) Bilgisayar Mühendisliğine bölümüne başladı. 2000 yılında master derecesini alarak Silikon Vadisi'nde Sun Microsystems şirketinde mühendis olarak çalışma hayatına başladı. 2004 yılından beri AMD şirketinde çalışıyor, 2010 yılından beri de, aynı şirket de mühendis yönetici olarak görev yapıyor.